Training voor betere ondersteuning digitaal onderzoek geesteswetenschappen

Michiel Cock, hoofd Education Support & Collections van VU Library, won in november samen met Lotte Wilms (Koninklijke Bibliotheek) en Ben Companjen (UB Leiden) de Victorine-prijs voor het opzetten van de Digital Humanities Clinics.

29-11-2017 | 13:40

Deze clinics trainen bibliotheekmedewerkers in het ondersteunen van digitaal geesteswetenschappelijk onderzoek.

Samen met onderzoekers uit diverse geesteswetenschappen organiseerden Cock en zijn collega’s vijf dagen vol lezingen en workshops. De laatste decennia is veel erfgoed gedigitaliseerd: van eeuwenoude boeken en kranten tot en met audiovisueel materiaal. Dat levert een schat aan data op. ‘We merkten dat bibliotheekmedewerkers interesse hebben om aan de slag te gaan met de digital humanities, maar dat er ook veel vragen zijn over hoe je onderzoekers hierbij goed ondersteunt’, vertelt Cock. ‘En we willen beter  zicht krijgen op aan welke ondersteuning onderzoekers behoefte hebben.’

Digitale teksten goed doorzoekbaar maken
‘Het gaat om vragen als: wat houdt computationeel onderzoek in? Welke tools zijn er om grote hoeveelheden tekstuele of visuele data te analyseren? Hoe digitaliseer je een tekst zodat deze goed doorzoekbaar is? Met dit soort vragen zijn we samen met onderzoekers aan de slag gegaan.’

In gesprek met onderzoekers
Onderzoekers uit verschillende vakgebieden hielden lezingen en gingen in gesprek met de deelnemers over aan wat voor soort ondersteuning ze behoefte hebben. Cock: ‘We komen graag in gesprek met onderzoekers die vragen hebben over digitaal onderzoek en over hoe wij daarbij kunnen helpen. Het gesprek met VU-historica Erika Kuijpers maakte duidelijk dat onderzoekers behoefte hebben aan goede metadata en willen leren hoe ze dat zelf kunnen doen. Zij kunnen met de uitkomsten van hun onderzoek de metadata uitbreiden en zo verrijken. Zo worden die data ook weer toegankelijker voor andere onderzoekers. De UB kan daar uitstekend bij helpen.’

Goede basiskennis en sterk DH-netwerk
‘Met de DH-Clinics willen we zorgen voor goede basiskennis van digital humanities bij bibliotheekmedewerkers. Een tweede doel is het bouwen van een sterk DH-netwerk. Het is belangrijk dat we van elkaar weten waar al expertise zit, zodat we goed naar elkaar door kunnen verwijzen. De deelnemers hebben vooral de concrete voorbeelden van onderzoekers gewaardeerd. En ze waren enthousiast over de tool Open Refine. Dit is een gratis open-source tool waarmee je data kan analyseren, verrijken, opschonen en standaardiseren. Ze zagen dat ze met deze tool onderzoekers echt kunnen helpen.’

Computationeel denken
De lezing van Suzan Verberne van het Leiden Centre of Data Science, maakte inzichtelijk wat computationeel denken inhoudt. ‘Zij liet zien dat dit eigenlijk iets is waar bibliotheekmedewerkers al veel ervaring mee hebben. Je deelt een onderzoeksvraag op in deelstappen waarmee je de computer aan de slag kunt zetten. Deze uitleg heeft veel koudwatervrees weggenomen.’

Datasets prepareren voor onderzoek
Sebastien Valkenberg, VU-informatiespecialist Filosofie, nam deel aan drie DH-clinics is enthousiast. ‘Het was nuttig om van verschillende onderzoekers te horen wat zij nodig hebben van de UB. Uit ons gesprek met Erika Kuijpers werd duidelijk wat allemaal nodig is om oude teksten goed doorzoekbaar te maken. Daarvoor kun je een tool inzetten als Optical Character Recognition. Dan moet je ook rekening houden met een andere spelling of andere schrijfwijze van letters in vroegere tijden. En je kunt bijvoorbeeld met metadata aangeven dat de computer alleen specifieke gedeeltes van de tekst moet doorzoeken. De universiteitsbibliotheek kan adviseren over het verrijken van data door metadata. En we kunnen datasets zo prepareren dat onderzoekers er beter mee aan de slag kunnen.’

Vervolg clinics
De clinics krijgen zeker een vervolg, zegt Cock. ‘We denken erover om deze opzet te herhalen en aan de slag met vragen die zijn voortgekomen uit de clinics. Of we gaan verdiepen bijvoorbeeld door het organiseren van een projectdag rondom een onderzoeksvraag. We nodigen onderzoekers uit hun vragen in te brengen.’

Bekijk het programma van de DH-Clinics

Advies of ondersteuning bij onderzoek in de Digital Humanities?

Kijk op https://www.ub.vu.nl/nl/hulp-advies/digital-humanities/index.aspx

Vragen?
Neem contact op met Michiel Cock, m.p.cock@vu.nl