Object 2

object 2 afbeeldingHet echte verhaal van dit VU-erfgoedobject is verhaal 2: Haldane gasanalyser.

1 Destilleertoestel  van Gattefossé
De kunst van het destilleren is al heel oud en dateert van voor Christus. De Mesopotamiërs kenden al omstreeks 1200 v.C. eenvoudige destilleertoestellen. Deze werden indertijd gebruikt voor het vervaardigen van parfums en het stoken van essences uit bloemen en planten. Er is bewijs dat in de eeuwen na Christus in de regio van huidig India en Pakistan reeds zwakke alcoholische dranken gedestilleerd werden. Het proces werd pas in de 10e eeuw en later in China geperfectioneerd voor alcohol. De praktijk is sindsdien wijdverspreid over het Euraziatisch continent. Naast de productie van parfums en alcoholische dranken werden destilleertoestellen ook gebruikt voor medische doeleinden.

Dit destilleerstelsel werd door de Franse scheikundige René Maurice Gattefossé (1881-1950) speciaal ontwikkeld voor aromatherapie. Hij onderzocht de medische werking van de aromatische etherische oliën.  In 1938 is het apparaat door de Universiteit van Lyon aan de Vrije Universiteit geschonken. Het is hier nooit voor aromatherapie gebruikt, alleen voor onderwijsdemonstraties.

2 Haldane gasanalyser
John Scott Haldane (1860-1936), een Schotse arts en fysioloog, ontwikkelde een aantal methoden om het menselijk ademhalingssysteem te onderzoeken en droeg in belangrijke mate bij aan ons begrip van hoe het lichaam de ademhaling regelt. Veel van wat hij onderzocht, testte hij eerst op zichzelf en zijn familie uit. Haldane was de uitvinder van het gasmasker. Ook kwam hij met het advies om mijnwerkers een kanarie mee te geven als ze in de mijn afdalen. Valt het beestje van zijn stokje dan is er iets mis met de lucht die je inademt en moet je maken dat je wegkomt.

Dit apparaat is een vereenvoudigde versie van de Haldane gasanalyser, bedoeld voor gebruik in het onderwijs. Met deze analyser werd de verhouding van zuurstof en koolstofdioxide in de uitgeademde lucht gemeten. Het apparaat werd rond 1955 aan de VU gebruikt in colleges aan studenten geneeskunde.

3 Huber Chromatograaf 
De geschiedenis van de chromatografie gaat terug naar het begin van de 20e eeuw toen de Russische onderzoeker Mikhail Semyonovich Tsvet de verschillende kleurstoffen die in planten voorkomen probeerde te scheiden met behulp van kalk. Hiermee werden mengsels van verschillende stoffen gescheiden in hun samenstellende componenten, bijvoorbeeld verschillende plantpigmenten.

In 1961 ontwikkelde J.F.K. Huber (1925-2000) een nieuw type chromatograaf, naar het vloeistof gebruikende model van A. J. P. Martin uit 1941. Hubers model bleek echter vele malen efficiënter. Tegenwoordig gebruikt men gas om de verschillende stoffen te scheiden, en is een gaschromatograaf onmisbaar voor de gemiddelde aflevering van Crime Scene Investigation.

Het tentoongestelde apparaat is een Huber-model en is door wetenschappers van de VU tot begin jaren zeventig gebruikt voor onderzoek naar kleurstoffen in voedingsmiddelen.

Met dank aan Gaby den Held