Expositie ‘Geweld in zwart-wit: executies en boekillustraties in de Nederlandse Republiek’

Van 13 december 2019 tot 24 februari 2020 – Erfgoedvitrine, Universiteitsbibliotheek (VU HG).

11-12-2019 | 12:00

Geweld in zwart-wit03Van 13 december 2019 tot 24 februari 2020 zijn in de UB-Erfgoedvitrine executieprenten van 17e-eeuwse Nederlandse graveurs te zien. VU-promovendus Michel van Duijnen maakte een selectie van inventieve executieverbeeldingen uit de VU-collectie Oude Drukken. Op 19 december verdedigt Van Duijnen (Faculteit Geesteswetenschappen, VU) zijn proefschrift over geweldsverbeelding in de late 17e-eeuwse Nederlandse prentkunst.

Illustraties van executies
Gedurende de 17e eeuw produceerden Nederlandse graveurs een gigantische reeks gewelddadige illustraties van gewelddadige gebeurtenissen voor de bloeiende Nederlandse boekenmarkt. De tentoonstelling ‘Geweld in zwart-wit: executies en boekillustraties in de Nederlandse Republiek’ toont één onderdeel van die geweldsverbeelding: de executie.


17e-eeuwse Nederlandse prentmakers konden er geen genoeg krijgen
Executies: 17e-eeuwse Nederlandse prentmakers konden er geen genoeg krijgen. Hele boekenreeksen werden volgestopt met afbeeldingen van onthoofdingen, verkoolde lijken en verminkte lichamen. Zelfs als het aantal executies in de Republiek langzaam afneemt – gedurende de tweede helft van de 17e eeuw – groeit de productie en de kwaliteit van executieprenten gestaag.

Geweld in zwart-wit02Vooral uitzonderlijke vormen van geweld
De prenten toonden niet zozeer de alledaagse strafpraktijk (die gratis op de Dam te zien was), maar vooral vormen van geweld die uitzonderlijk waren. Bijvoorbeeld vreemde en ouderwetse executiemethoden of mislukte onthoofdingen. Kortom, het ging vaak om uitzonderlijke vormen van geweld die men in de Nederlandse Republiek vrijwel alleen in prentvorm kon aanschouwen.

Diverse groep slachtoffers
Een diverse groep slachtoffers bevolkt het schavot in de 17e-eeuwse Nederlandse prent: van martelaren en troonpretendenten tot en met criminelen en krijgsgevangenen. Een bont gezelschap, maar vaak op vergelijkbare wijze afgebeeld. De gruwelijke afbeeldingen hebben niet alleen een moreel, religieus of politiek doel. Ze presenteren de doodstraf ook als een spectaculair visueel thema dat zowel intrigeert als afschrikt. Met andere woorden: ze verbeelden de executie als een op zichzelf staand onderwerp.

Dure boeken voor een geleerde en rijke clientèle
Ondanks de sensatiezucht die van de prenten afspat waren het geen goedkope objecten. Deze afbeeldingen waren juist te vinden in de dure en grote boeken die werden geschreven voor een geleerde en rijke clientèle. Executies op de Dam waren gratis te bezichtigen, maar een boek vol executieprenten was alleen voor de rijke bovenlaag van de Republiek weggelegd.

Geweld in zwart-wit01

Promotie en onderzoeksprogramma
Het promotieonderzoek van Michel van Duijnen (tussen 2015 en 2019 uitgevoerd aan de Vrije Universiteit Amsterdam) is onderdeel van het onderzoeksprogramma Imagineering Violence: Techniques of Early Modern Performativity in the Northern and Southern Netherlands 1630-1690 dat (mede)gefinancierd is door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Kijk hier voor meer informatie.


Geweld in zwart-wit: executies en boekillustraties in de Nederlandse Republiek | Datum:13 december 2019 tot 24 februari 2020 | Locatie: HG, UB, Erfgoedvitrine