Minisymposium 'Een betere wereld begint bij de collectie.'​ Collectioneren voor biodiversiteit en hoe klaag je slow violence aan.

Je kunt je afvragen wat collectioneren en kunst te maken hebben met het bestrijden van milieuvervuiling en klimaatverandering. Meer dan je denkt, zo werd duidelijk op het minisymposium dat op maandag 11 november op de VU werd gehouden.

18-11-2019 | 15:53

Pinguilagus pseudopticusSprekers Matty Berg (hoogleraar bodemfauna en ecosysteemdynamiek: VU/RUG/Naturalis) en Tim Renders (VU Environmental Humanities Centre) belichtten tijdens dit symposium elk een ander aspect: collecties en kunst. Beide onderzoekers bleven ver van de soms hoog oplopende emoties die gepaard gaan met discussies over milieuproblematiek. Ze brachten meetbare resultaten voor het voetlicht. Dat emotie niet alleen vertroebelend maar ook verbindend kan werken bewees Ilse van der Voorn in haar gloedvolle poëtische intermezzo. Daarna werd de verbeelding geprikkeld met de onthulling van het VU beest door kunstenaar Raoul Deleo.

Schat aan kennis
Collecties zijn uitermate relevant voor het onderzoek naar klimaatverandering en biodiversiteit volgens ecoloog Matty Berg. Ga maar na: al eeuwen worden er collecties aangelegd met vogelsoorten, vlinders, insecten en grondsoorten om er maar een aantal te noemen. Ideaal vergelijkingsmateriaal. Je kunt bijvoorbeeld bij bodemmonsters de ontwikkeling volgen van vervuiling door lood of zware metalen. Je kunt zelfs ziekten oplossen door zaden terug te kruisen. Als men nooit was begonnen met verzamelen had je deze schat aan vergelijkingsmateriaal niet gehad.

Slow violence
“Kunst maken over milieuvervuiling is niet genoeg,” was de stelling van Tim Renders. Volgens Renders moet je als kunstenaar of curator ook zelf nagaan hoe groot de voetafdruk van je kunstwerk of tentoonstelling is. Bovendien kun je je afvragen of je concreet iets doet tegen milieuvervuiling. Een goed voorbeeld hiervan is volgens hem 'Ecocide in Indonesia' (2016-2017) van Forensic Architecture. Dat is een collectief van kunstenaars en wetenschappers die zowel 'violence' (direct geweld) als 'slow violence' (milieuverontreiniging) wil aanpakken. Dat doen ze door met nieuwe technieken bewijs te verzamelen ten behoeve van internationale aanklagers, mensenrechten- en maatschappelijke organisaties. Met hun onderzoekcijfers als bewijs hebben ze o.a. landen als Israël aangeklaagd.

Onhulling Raoul Deleo
Terra Ultima
Ilse van der Voorn verzorgde het poëtische intermezzo. Haar gedicht Mother earth bezong de kwetsbare schoonheid van moeder aarde en ze sprak haar hoop uit om die te kunnen behouden. Daarna kwam de kers op de taart: de onthulling van het nieuwe VU beest! Kunstenaar Raoul Deleo (pseudoniem van Raoul de Leeuw) ontdekte de Pinguilagus pseudopticus tijdens zijn expeditie op Terra Ultima. Een door hem geschapen onontdekt continent. Hij liet zich bovendien inspireren door de erfgoedcollectie van de VU. Onmiddellijk herkenden sommigen in het dier de prachtige opgezette pinguïn uit die collectie. Anderen zagen er een konijn in. Hiermee wilde Deleo laten zien hoe onze hersenen en ogen samenwerken bij de interpretatie van het beeld dat we zien. Met dit duo-wezen verbeeldde hij bovendien de open houding waarin goede wetenschap gedijt: alles vanuit meerdere perspectieven bekijken.


Collecties en kunst zijn op hun eigen wijze van onschatbare waarde voor de oplossing van milieuproblematiek. Wellicht helpt daarbij de open houding van de Pinguilagus pseudopticus.

Het minisymposium was onderdeel van de tentoonstelling Kabinet de verwondering dat nog tot 26 november te zien is bij de VU 

Meer info over Raoul Deleo en Terra Ultima

Beeld: Pinguilagus pseudopticus van Raoul Deleo, de onthulling van het kunstwerk door Wende Wallert (curator kunst VU), rechts Raoul Deleo)