Op Avontuur in het Kuyperarchief: Column 3: Rust zacht, schone slaper

Dit Kuyperjaar neemt onze conservator Protestants Erfgoed, Jasmijn Vervloet, je graag mee op avontuur in het Kuyper archief om Abraham Kuyper, de stichter van de Vrije Universiteit Amsterdam beter te leren begrijpen. Deel 3: Het raadsel van de dodenmaskers van Abraham Kuyper.

14-12-2020 | 13:41

English

Dodenmasker KuyperHet raadsel van de dodenmaskers van Abraham Kuyper.

Op 8 november 2020 was het precies 100 jaar geleden dat Abraham Kuyper overleed. In de VU Erfgoedcollectie bevinden zich twee bijzondere objecten die ons aan zijn overlijden herinneren: de dodenmaskers van Kuyper. Zijn levenloze gezicht, ogenschijnlijk slapend, is daarin voor de eeuwigheid vastgelegd. Door wie en waarom werden ze gemaakt?

Een dodenmasker is een afgietsel, meestal van was of gips, van het gezicht van een overledene. Dodenmaskers zijn in vele diverse culturen gebruikelijk geweest. In Europa werden vanaf de late Middeleeuwen doodsmaskers gemaakt van mannen van naam. De maskers vormden, tot de opkomst van de fotografie, een tastbaar aandenken aan de overledenen. Daarnaast werden ze vaak gemaakt met het doel later een portret of standbeeld van de overledene te kunnen maken. Soms werd bij leven al een masker gemaakt dat heette dan een levensmasker.

‘Residentienieuws’ uit 1920
In Nederland is het maken van dodenmaskers nooit erg gebruikelijk geweest. En toen Kuyper in 1920 overleed, was fotografie al heel normaal. Er bestaat dan óók een foto van Kuyper op zijn sterfbed. Door wie en waarom zijn er dan toch dodenmaskers van Kuyper gemaakt? Dit was lange tijd een raadsel …. Tot in 2013 historicus en Kuyperkenner Peter Dillingh toevallig een berichtje vond in dagblad Het Vaderland van 11 november 1920.  In het blad is te lezen: ‘Dr. A. Kuyper. Naar we vernemen, heeft de beeldhouwer Toon Dupuis gisterenmiddag van dr. Kuyper een doodsmasker afgenomen’.

Persoonlijk eerbetoon
De toentertijd vooraanstaande beeldhouwer Toon Dupuis en Abraham Kuyper waren geen onbekenden. Zij begaven zich in dezelfde Haagse kringen en in 1905 kreeg Dupuis van een Kuyper-bewonderaar opdracht een marmeren buste van Kuyper te maken. Om die buste is indertijd veel te doen is geweest. Lang verhaal kort: Kuyper heeft uiteindelijk zelf Dupuis betaald om de buste af te maken en schonk deze vervolgens aan de VU. Je vindt die buste bij de ingang van de Aula. Het lijkt erop dat het maken van de dodenmaskers een persoonlijk eerbetoon van Dupuis aan Kuyper is geweest. Er is geen betalende opdrachtgever bekend en de maskers waren bestemd als aandenken voor de familie.

3D-print voor onderwijs en presentaties
Tegenwoordig bevindt een exemplaar van de in totaal drie dodenmaskers van Kuyper zich in Museum Catherijneconvent (Utrecht). De twee andere maken onderdeel uit van de VU Erfgoedcollectie. Ze tonen zijn gezicht tot in detail en brengen ons zo - bijna griezelig – dicht bij het levenseinde van Abraham Kuyper. Inmiddels is er ook een 3D-print van het dodenmasker, speciaal gemaakt voor onderwijs en presentaties. Zo kan Abraham, ogenschijnlijk slapend, rustig in het depot verblijven.

Meer weten over het dodenmasker óf Abraham Kuyper?
•    Bekijk dan: de online-expositie Bram
•    Lees de recente uitgave over Abraham Kuyper en de Dood
•    Luister naar dit radio-fragment 

 

Volg de avonturen in het archief van Kuyper.