‘Door oude kaarten te georefereren, zie je hoe landen en steden veranderd zijn’

Fons Verhaegen heeft als vrijwilliger al zo’n 100 kaarten uit de VU Kaartencollectie gegeorefereerd. Dat maakt de kaarten beter bruikbaar voor onderzoek. Help je ook mee?

09-02-2021 | 15:12

Fons Verhaegen is een van de bijna honderd vrijwilligers die zich inzet voor het beter vindbaar en bruikbaar voor onderzoek maken van de oude kaarten uit de VU Kaartencollectie. Hij houdt van oude kaarten. En hij vindt het leuk eraan bij te dragen dat de Kaartencollectie toegankelijker wordt voor studenten, en een breed publiek. Hij heeft al zo’n honderd kaarten gegeorefereerd! FonsVerhaegenMetKaartKlein

Wat doe je als je georefereert?
‘Als je georefereert, vergelijk je een gedigitaliseerde oude met een nieuwe kaart door de oude kaart zo goed mogelijk over de nieuwe te leggen. Je wijst met een webapplicatie referentiepunten aan waarop de kaarten overeenkomen. Je moet voor minimaal vijf locaties op de oude kaart aangeven waar die liggen op de moderne kaart.’

Door het toekennen van coördinaten aan de historische kaarten kun je collecties via een interactieve kaart doorzoeken. Gegeorefereerde kaarten worden ontsloten in geowebviewers. Daarmee kun je inzoomen op een bepaald gebied en krijg je alle (ontsloten) kaarten voor dat gebied. Alle gegeorefereerde Oude Kaarten uit de VU Kaartencollectie kun je via Geosearch zien op VU Geoplaza.

Wat levert georefereren op?
‘Door oude kaarten te georefereren krijg je een duidelijk beeld van hoe landen, dorpen of steden in de loop der tijd (soms wel honderd jaar of meer) veranderd zijn. Of en hoe ze gegroeid zijn, en hoe grenzen en namen veranderd zijn. Soms ligt een weg er al sinds de 17e eeuw, en is het tracee nog hetzelfde maar is het in de loop der jaren van een zandweg een verharde weg geworden en uiteindelijk een geasfalteerde autoweg.’

Hoe kwam je op het idee om mee te doen aan dit crowdfunding project?
‘Op een rommelmarkt kocht in enkele oude exemplaren van het blad Caert Thresoor (het  Nederlandse tijdschrift voor de geschiedenis van de kartografie). Ik vond het zo leuk dat ik een abonnement genomen heb. In het najaar las ik in Caert Thresoor een oproepje om mee te helpen met het georefereren van de oude kaarten van de VU. Dit soort vrijwilligerswerk vind ik leuk om te doen. Na mijn pensionering heb ik eerst als vrijwilliger geholpen met het online ontsluiten van de Leidse notarisarchieven en de belastingcahiers van het Noord-Hollands Archief. Ik had altijd al interesse in hoe oude kaarten gemaakt zijn, dus dit werk is heel leuk om te doen. Ook omdat ik er iets mee kan betekenen voor anderen.’

Is georefereren moeilijk?
‘Sinds december heb ik zo’n honderd kaarten gegeorefereerd. Nederlandse kaarten, provinciaalse kaarten, stadsplattegrond en kaarten van Nederlands-Indië. Het is meestal niet zo moeilijk. Maar de reeks kaarten van Borneo [Residentie Westerafdeeling Borneo, weg- en rivierkaart] die ik gedaan heb, was lastig. Daar zijn niet zo veel steden en dorpjes en als ze er zijn dan zijn de namen vaak veranderd. En nu ben ik bezig met een kaart van Midden-Europa [W. Liebenow's Special-Karte von Mittel-Europa], het oude Habsburgse Rijk. Voor die kaart is het heel moeilijk om overeenkomende punten op de kaarten te vinden. De steden hadden vroeger hele andere namen en de landsgrenzen waren anders. Het geeft een interessante inkijk in de geschiedenis.’

Je was een van de vrijwilligers die een gedrukte kaart naar eigen keuze uit de VU Kaartencollectie wonnen. Waarom heb je deze kaart gekozen?
Deze kaart laat zien tot waar de grenzen van de Zeventien Nederlandse Provinciën uit de 18e eeuw zich uitstrekten [Nieuwe kaart van de XVII Nederlandsche Provinciën]. Je ziet dat daar toen nog gebieden toe behoorden die nu behoren tot Noord-Frankrijk of Duitsland. De stad Trier lag toen bijna in Nederland! Ik ga de kaart nog inlijsten. En ja, zo lang er nog VU kaarten zijn om te georefereren, blijf ik meedoen!’ Kaart17ProvincienKlein

Meehelpen met georefereren van de Oude kaarten?
Je hulp is zeer welkom! Alle kaarten van voor 1900 uit de Kaartencollectie zijn gedigitaliseerd. Je kunt ze bekijken in de Beeldbank. Door ze te georefereren worden ze beter vindbaar en bruikbaar voor onderwijs en historisch onderzoek. Lees hoe het werkt en welke kaarten je onder handen kunt nemen. Als je voor Pasen 2021 vijf oude kaarten refereert maak je kans op een print van een kaart naar jouw keuze uit de VU Kaartencollectie.

Help met het georefereren van de oude kaarten uit de VU Kaartencollectie 

Wil je stage lopen of een scriptie/paper schrijven over oude kaarten?
In dit interview met Kaartenconservator Reinout Klaarenbeek (Tel: +31 20 59 85068) en promovenda Minke Walda lees je over de mogelijkheden.

Doe onderzoek of geef onderwijs met Oude Kaarten