Op Avontuur in het Kuyperarchief: Column 4: Abraham Kuyper: geliefd mikpunt van spotprenten

Dit Kuyperjaar neemt onze conservator Protestants Erfgoed, Jasmijn Vervloet, je graag mee op avontuur in het Kuyper archief om Abraham Kuyper, de stichter van de Vrije Universiteit Amsterdam beter te leren begrijpen. Deel 4: Abraham Kuyper: geliefd mikpunt van spotprenten

20-01-2021 | 15:47

Kuyper_blog04

Abraham Kuyper: geliefd mikpunt van spotprenten

Er zijn maar weinig Nederlandse historische figuren die zo vaak het mikpunt van spotprenten zijn geweest als Abraham Kuyper. In 1909 verschijnt het boekje: dr. A Kuyper in de Caricaturen. Met een voorrede van dr. Kuyper zelf. In dit boekje tref je een selectie van honderd karikaturen, die slechts een deel van zijn politieke carrière verbeelden. Het boek had makkelijk veel dikker kunnen worden.

Sportief
Hoewel het vast niet altijd prettig is jezelf sterk uitvergroot terug te zien in een spotprent, heeft Kuyper zich hierover nooit publiekelijk beklaagd. In het voorwoord van het Caricaturen-boekje lijkt hij het sportief op te nemen:

Zoo heb ook ik meer dan eens in de caricatuur genoten, en er uit geleerd. Natuurlijk overdrijft de caricatuur, maar juist door dit overdrijven ontdekt ze u soms iets in uw doen en laten, waar ge zelf minder op gelet hadt. En wie daar oog voor heeft, trekt er voordeel uit, en leert van zijn bespotters.

Karakteristiek en uitgesproken
Het populair worden van de politieke sportprent in de 19e eeuw (dankzij de toegenomen verspreiding van relatief goedkope kranten en weekbladen), loopt gelijk op met Kuypers carrière. Door zijn karakteristieke hoofd en uitgesproken meningen is hij dan ook al snel een geliefd onderwerp van bekende cartoonisten zoals Johan Braakensiek en de socialist Albert Hahn.

Kennis van de context
Karikaturen zijn vaak leuke plaatjes, maar om ze echt te begrijpen is het nodig iets van de context te weten waarin ze gemaakt zijn. Waarom maakt Albert Hahn in 1905 de hier afgebeelde spotprent ‘Na den Val’?

In 1901 behalen de 'rechtse' confessionelen een grote verkiezingsoverwinning. In het nieuwe kabinet wordt Kuyper minister van Binnenlandse Zaken en voorzitter van de ministerraad (minister-president). Het kabinet-Kuyper is van 1901 tot 1905 in zitting met als belangrijkste speerpunten onderwijs, en dan vooral de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs, en sociale wetgeving. Helaas komt van die sociale wetgeving weinig terecht. Daarnaast zet het kabinet-Kuyper kwaad bloed door de anti-stakingswetten die in 1903 tot stand komen, nadat bij de spoorwegen loonstakingen zijn uitgebroken. De 'Worgwetten' van 1903 leiden tot een felle anti-Kuypercampagne in 1905, welke uiteindelijk ‘de val van Kuyper’ veroorzaken.

Meer zien?
dr. A Kuyper in de Caricaturen is digitaal beschikbaar via de catalogus van de Universiteitsbibliotheek.

Kijk voor meer karikaturen ook eens in de collectie van het Rijksmuseum

Lees de andere avonturen in het archief van Kuyper.